AI-geletterdheid is geen verantwoordelijkheid van één deskundige

Sinds begin augustus geldt het toezicht op de AI-geletterdheidsplicht uit de AI-verordening. Elke organisatie die AI gebruikt, moet maatregelen nemen die de AI-geletterdheid ondersteunen van iedereen die er namens haar mee werkt. Sinds de wijziging van deze zomer schrijft de wet daarbij geen niveau meer voor. De oude tekst vroeg om een toereikend niveau, en dat woord is eruit. Wat een organisatie voldoende vindt, moet ze nu zelf bepalen.

Dat klinkt als een bestuurlijke vraag, en dat is het ook. Maar een bestuur kan pas bepalen wat voldoende is als iemand kan uitleggen wat er inhoudelijk op het spel staat. Welke AI-toepassingen draaien er in de organisatie, wat kunnen ze wel en niet, en welke kennis heeft een medewerker nodig om te herkennen wanneer een uitkomst niet klopt. Zonder dat inzicht wordt "voldoende" een slag in de lucht, of het wordt uitbesteed aan de leverancier van een e-learning.

Hier ontstaat een opgave die in veel organisaties nog niet duidelijk is belegd. Iemand moet kunnen overzien welke AI in de organisatie wordt gebruikt en welke kennis daar op welke plek bij hoort, en dat kunnen vertalen naar een gesprek dat het bestuur begrijpt. Dat is het werk van een digitale leider die de organisatie kent, of dat nu de CIO is, de manager informatiemanagement of iemand met een vergelijkbare rol. Het gaat minder om technische diepgang op zich dan om het vermogen om techniek, organisatie en bestuur bij elkaar te brengen.

Het lastige is dat iemand zo makkelijk te veel naar zich toe trekt. Wie de inhoud overziet, krijgt al snel de hele verantwoordelijkheid in de schoenen geschoven: jij snapt het, dus jij regelt het. Het bestuur haalt opgelucht adem, de deskundige buigt zich over het onderwerp, en een jaar later blijkt dat niemand op bestuursniveau nog weet welke afwegingen er zijn gemaakt. Daar zit een valkuil, voor de professional en voor de organisatie. AI-geletterdheid die bij één deskundige belandt, is niet belegd maar weggeorganiseerd. De verantwoordelijkheid hoort bestuurlijk te blijven, ook als de kennis om haar in te vullen ergens anders zit.

Dat maakt het profiel dat hier nodig is subtieler dan alleen technische diepgang. Het vraagt iemand die het bestuur scherp kan adviseren en tegelijk de grens bewaakt tussen adviseren en overnemen. Die de norm helpt bepalen zonder de eigenaar ervan te worden. Voor organisaties met een publieke taak, waar de gevolgen van een verkeerde inzet van AI zichtbaar worden in het leven van burgers, weegt dat zwaar. Die ruimte inhoudelijk invulbaar maken is het werk van de digitale leider. De verantwoordelijkheid ervoor dragen blijft aan het bestuur.