gemeenten-samenwerken-aan-digitalisering-en-privacy
Gemeenten hebben vorig jaar afgesproken hun digitalisering zoveel mogelijk samen te organiseren. In juni 2025 stemde 99,4 procent van de VNG-leden in met die koers. Op de ledenvergadering van 30 september lag de eerste voortgangsrapportage voor, Samen uit de startblokken. Besluiten over de uitwerking volgen vanaf december.
Het voorstel voor een Centraal Privacy Office is daar een goed voorbeeld van. Gemeenten onderzoeken of ze generiek privacywerk gezamenlijk kunnen laten ontwikkelen en onderhouden, zoals standaard-DPIA's en verwerkersovereenkomsten, met juridische expertise die alle gemeenten kunnen benutten. Het uitgangspunt is centraal waar het kan, lokaal waar het moet. De VNG is daarbij duidelijk over wat lokaal blijft: de functionaris gegevensbescherming, de afhandeling van verzoeken van inwoners en de meldingen van datalekken. Het voorstel is nog in voorbereiding en wordt stap voor stap opgebouwd, te beginnen met de meest generieke producten.
Dat scheelt werk, want niet elke gemeente hoeft hetzelfde model zelf uit te werken, en schaarse privacykennis wordt breder beschikbaar. Een standaard-DPIA biedt een gezamenlijke basis, maar de omstandigheden kunnen per gemeente verschillen. De ene gemeente koppelt een applicatie aan andere bronnen dan de andere, of zet hem in voor een groep inwoners die kwetsbaarder is. Iemand in de eigen organisatie moet dan kunnen zien of het gezamenlijke document nog past, en wat er lokaal bij moet.
Bij de IT-uitgaven speelt hetzelfde. Volgens de VNG zit het overgrote deel van wat gemeenten aan IT uitgeven vast in bestaande contracten, terwijl er weinig gezamenlijk zicht is op contractvoorwaarden, afhankelijkheden van leveranciers en vervangingsmomenten. De VNG noemt meer inzicht daarin een bestuurlijke prioriteit en bereidt een pilot voor met tien tot twintig gemeenten. Dat inzicht kan gemeenten sterker maken tegenover leveranciers. Wat het betekent voor de eigen contracten en de eigen dienstverlening, blijft een afweging die elke gemeente zelf maakt.
Centraal waar het kan, lokaal waar het moet werkt alleen als iemand bepaalt waar de grens ligt. Wanneer is een gezamenlijk product goed genoeg, en wanneer vraagt de eigen situatie iets anders? Dat oordeel kan een gemeente niet uitbesteden aan het collectief. Het vraagt mensen die de gezamenlijke voorzieningen begrijpen en ze kunnen vertalen naar de eigen organisatie. Ook directie en college moeten weten welke keuzes ze samen met andere gemeenten maken en waarvoor ze lokaal aanspreekbaar blijven. Wie bepaalt straks in een gemeente wat lokaal moet blijven, en heeft die persoon de kennis om dat te onderbouwen?